U bevindt zich op: Home › Actueel
In deze rubriek vindt u antwoorden op vragen over de vorming van een nieuw kabinet.
Direct na de verkiezingen begint de kabinetsformatie. Dit proces is in de Grondwet niet terug te vinden, behalve de bepalingen over het ontslag en de benoeming van bewindspersonen bij Koninklijk Besluit. De procedure is geleidelijk in de loop van de geschiedenis ontstaan (en kan dus ook in de loop van de tijd veranderen).
De ongeschreven, actuele werkwijze ziet er als volgt uit:
Voordat de formatie begint, vraagt het zittende kabinet ontslag aan. Meestal gebeurt dit als er algemene verkiezingen worden gehouden. De Koningin neemt de ontslagaanvraag in overweging en verzoekt de ministers en staatssecretarissen te blijven doen wat in het belang van het Koninkrijk noodzakelijk is. De bewindspersonen zijn daarmee demissionair.
De Koningin vraagt na de verkiezingen van een nieuwe Tweede Kamer advies aan de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer, de vice-president van de Raad van State en de fractievoorzitters in de Tweede Kamer over de vorming van een nieuw kabinet.
Op basis (of binnen de kaders) van deze adviezen, verzoekt de Koningin vervolgens een of meerdere formateurs of informateurs om de mogelijkheden te onderzoeken van een nieuw kabinet dat op voldoende steun in de Kamer kan rekenen. Hoewel het niet noodzakelijk is, begint een formatie doorgaans met een informateur.
De informateur onderzoekt welke combinaties van politieke partijen mogelijk zijn om tot een nieuwe coalitie te komen. Hij voert hiervoor gesprekken met de fractievoorzitters en doet daarvan verslag aan de Koningin.
De informateur begeleidt de onderhandelingen met de fractievoorzitters van de coalitie die het meest haalbaar lijkt. Onderwerp van de onderhandelingen is voornamelijk het regeringsprogramma.
Het resultaat hiervan is een concept-regeerakkoord, waarin wordt beschreven wat het kabinet de komende vier jaar wil bereiken. De informateur neemt dit op in het eindverslag aan de Koningin. De informateur beveelt hierin ook een kabinetsformateur aan. Vaak is dit de toekomstige minister-president.
Het is mogelijk dat over een concept-regeerakkoord een debat plaatsvindt in de Tweede Kamer, voordat de (in)formateur zijn (eind)verslag vaststelt.
Als de onderhandelingen geen resultaat opleveren, kan de informateur zijn opdracht teruggeven aan de Koningin, die dan op basis van adviezen een nieuwe informateur aanwijst.
Zodra de beoogde coalitiepartners een concept-regeerakkoord zijn overeengekomen, verzoekt de Koningin de formateur een kabinet te formeren. De formateur stelt, in overleg met onderhandelaars van de toekomstige coalitie, de portefeuilleverdeling en portefeuilles vast en benadert kandidaat-ministers en kandidaat-staatssecretarissen.
Als de nieuwe ministersploeg compleet is, komen zij bijeen in een constituerende vergadering. Tijdens deze vergadering onderschrijven de ministers het regeerakkoord. In het eindverslag, dat hij daarna aan de Koningin aanbiedt, vermeldt de formateur welke ministers en staatssecretarissen bereid zijn toe te treden tot het nieuwe kabinet.
De Koningin tekent daarop de Koninklijke Besluiten, waarin de ontslagaanvraag van vertrekkende bewindspersonen wordt geaccepteerd en nieuwe bewindspersonen worden benoemd. Het nieuwe kabinet legt vervolgens een regeringsverklaring af in de Tweede Kamer.
Naar bovenDe duur van de kabinetsformatie kan erg verschillen.
De formatie van het tweede kabinet-Beel in december 1958 duurde slechts tien dagen. Beel was zowel informateur als formateur en formeerde een interim-kabinet na een crisis in het kabinet-Drees III. Het kabinet regeerde van 22 december 1958 tot 19 mei 1959.
Een betrekkelijk snelle formatie ging vooraf aan het kabinet-De Jong: 49 dagen. Het kabinet regeerde vervolgens van april 1967 tot juli 1971.
De langstdurende kabinetsformatie sinds 1945 ging vooraf aan het eerste kabinet-Van Agt in 1977. Verschillende informateurs en formateurs hadden 208 dagen nodig om tot dit kabinet te komen. Het kabinet maakte vervolgens de volledige kabinetsperiode vol: van 19 december 1977 tot 11 september 1981.
De gemiddelde duur van de kabinetsformatie van de 26 kabinetten na 1945 (exclusief lijmpogingen na kabinetcrises) is ongeveer 72 dagen.
Het tweede kabinet-Balkenende werd gevormd na een formatieperiode van 125 dagen. De formatie van het derde kabinet-Balkenende duurde acht dagen, die van het vierde kabinet-Balkenende 92 dagen.
Naar bovenHet is staatsrechtelijk mogelijk te regeren met een minderheidskabinet. De meerderheid in de Tweede Kamer moet dan wel zo'n kabinet gedogen.
De laatste keer dat na verkiezingen in Nederland een kabinet werd geformeerd dat niet de steun van de meerderheid in de Tweede Kamer had, was in juli 1939. Het ging toen om het vijfde kabinet-Colijn. Dit kabinet is tijdens de regeringsverklaring, drie dagen na de beëdiging, weggestemd.
Sinds die tijd zijn na verkiezingen altijd kabinetten aangetreden die op een meerderheid in de Tweede Kamer konden rekenen.
Er zijn wel kabinetten geweest die niet op een meerderheid in de Tweede Kamer konden steunen. Daarbij ging het om een rompkabinet dat overblijft als een politieke partij tijdens een kabinetscrisis uit het kabinet treedt.
Een voorbeeld daarvan is het kabinet-Balkenende III. Het kabinet trad aan op 7 juli 2006 en schreef vervroegde verkiezingen uit die plaatsvonden op 22 november 2006.
Naar bovenOp 20 december 2002 heeft de ministerraad een nieuwe procedure vastgesteld voor de benoeming van ministers en staatssecretarissen. De regeling is beschreven in een brief aan het parlement en vervangt eerdere regelingen uit 1978 en 1983.
Er is onder meer een standaard geformuleerd voor de brief die kandidaten aan de formateur moeten zenden voorafgaand aan hun beëdiging.
Kandidaat-bewindspersonen moeten in hun brief onder meer aandacht besteden aan (het neerleggen van) nevenfuncties, zakelijke belangen en de geheimhoudingsverplichting.
Naar bovenDeze website is bedoeld om de voortgang van de kabinetsformatie in beeld te brengen. Zo ontstaat een online dossier over de vorming van het nieuwe kabinet, compleet met alle belangrijke ontwikkelingen en documenten.
De site wordt gemaakt in opdracht van het tijdelijk Bureau Woordvoering Kabinetsformatie. Dit bureau verzorgt de woordvoering namens de (in)formateur(s).
De informateur en de formateur moeten de vorming van het nieuwe kabinet in goede banen te leiden.
De inhoudelijke, politieke discussie vindt plaats tussen de onderhandelaars van de Tweede Kamerfracties, onder leiding van de (in)formateur.
De (in)formateur doet dan ook geen mededelingen over de voortgang van de inhoudelijke discussies.
Aan het eind van het proces brengt hij verslag uit aan de Koningin.
Naar boven